İnsan gerçekten düşünüyor mu?

TorosTimes’ta yayımlanan köşe yazısında Prof. Dr. Mehmet Şahin, insanın gördüğü, duyduğu ve öğrendiği şeyleri çoğu zaman yeterince sorgulamadan “bilgi” ve hatta “hakikat” olarak kabul ettiğine dikkat çekti. Şahin’e göre çağımızın temel sorunlarından biri bilgi eksikliğinden çok, bilgi ile kanaat arasındaki sınırın giderek belirsizleşmesi. Bilgi çoğaldı, peki düşünce de çoğaldı mı? Prof. Dr. Mehmet Şahin, 3 Eylül 2026 tarihinde TorosTimes’ta yayımlanan “İnsan düşündüğünü düşünür!” başlıklı yazısında düşünmenin sanıldığı kadar kolay ve kendiliğinden gerçekleşen bir zihinsel faaliyet olmadığını vurguladı. Şahin, günümüz insanının tarihte benzeri görülmemiş miktarda enformasyona birkaç saniye içerisinde ulaşabildiğine işaret ederken, bilgi miktarındaki artışın aynı ölçüde düşünce derinliği oluşturmadığını savundu. İnternet, sosyal medya ve dijital iletişim araçları sayesinde insanın sürekli bir veri akışına maruz kaldığını belirten Şahin’in yaklaşımına göre temel problem artık yalnızca “bilgiye ulaşmak” değil, ulaşılan bilgiyi sorgulamak, bağlamına yerleştirmek ve doğru yorumlayabilmek. “Görmek” her zaman “bilmek” anlamına gelmiyor Şahin’in yazısında öne çıkan temel ayrımlardan biri de algı ile hakikat arasındaki mesafe. Bir olayın görülmesinin nedenlerinin bilindiği anlamına gelmediğini, bir cümlenin duyulmasının bağlamının anlaşıldığını göstermediğini vurgulayan Şahin; fotoğrafların, istatistiklerin ve insan davranışlarının da bağlamından koparıldığında yanlış hükümlere yol açabileceğine dikkat çekiyor. Bu yaklaşım, özellikle sosyal medya çağında ayrı bir önem taşıyor. Bir görüntü, birkaç cümle veya tek bir istatistik üzerinden saniyeler içerisinde kesin yargılara ulaşılması, düşünmenin yerini giderek hızlı kanaatlerin alması riskini beraberinde getiriyor. Zan, bilginin yerine geçtiğinde… Şahin, insan zihninin eksik bilgiyi tamamlamaya son derece yatkın olduğuna da dikkat çekiyor. Bir insan hakkındaki ilk izlenimin doğru çıkması, kişinin kendisini insanları çok iyi tanıyan biri olarak görmesine; siyasi bir tahminin gerçekleşmesi, kişinin kendisini konu hakkında uzman kabul etmesine yol açabiliyor. Benzer durum sağlık alanında da görülebiliyor. İnternette birkaç belirti okuyan kişinin kendi hastalığı hakkında kesin bir sonuca varması, Şahin’in ele aldığı “kanaati bilgi zannetme” probleminin günlük yaşamdaki çarpıcı örneklerinden biri. Yazıda bu noktadan hareketle, zannın yalnızca ahlaki değil aynı zamanda epistemolojik bir sorun olduğu üzerinde duruluyor. Asıl soru: “Neden bu kadar eminim?” Prof. Dr. Mehmet Şahin’e göre gerçek düşünmenin en önemli özelliklerinden biri, insanın yalnızca başkalarının düşüncelerini değil, kendi düşüncesini de sorgulayabilmesi. Bu nedenle düşünmenin “Ben haklı mıyım?” sorusuyla sınırlı kalmaması gerekiyor. İnsan aynı zamanda neden haklı olduğundan bu kadar emin olduğunu ve hangi kanıt ortaya çıkarsa mevcut görüşünü değiştirebileceğini de sorgulayabilmeli. Şahin’in değerlendirmesinde kritik eşik burada ortaya çıkıyor: Bir kanaat hiçbir yeni bilgi, veri veya kanıt karşısında değişmeyecek kadar katılaşmışsa artık sorgulanabilir bir düşünceden çok kimliğin, aidiyetin, ideolojinin veya önyargının parçası haline gelebiliyor. İnsan zihni gerçekten tarafsız mı? Yazıda dikkat çekilen bir başka konu ise insanın kendi düşünme biçimi üzerine düşünebilmesi; başka bir ifadeyle metadüşünce veya metabiliş. Şahin, insan zihninin bütünüyle tarafsız çalışan bir mekanizma olmadığını hatırlatıyor. Geçmiş deneyimler, korkular, çıkarlar, aidiyetler, sevilen veya sevilmeyen kişiler ve inanılmak istenen düşünceler, insanın olayları değerlendirme biçimini farkında olmadan etkileyebiliyor. Bu nedenle eleştirel düşünmenin yalnızca dış dünyaya yöneltilen bir sorgulama olmadığına dikkat çekiliyor. Gerçek entelektüel sınav, insanın aynı eleştirel yöntemi kendi düşüncelerine de uygulayabilmesiyle başlıyor. Şahin’den çağımızın bilgi toplumuna eleştirel sorgulama Prof. Dr. Mehmet Şahin’in TorosTimes’ta kaleme aldığı yazı, özellikle sosyal medya ve hızlı bilgi tüketiminin egemen olduğu günümüzde önemli bir tartışmayı yeniden gündeme getiriyor. Bilgiye erişimin demokratikleşmesi kuşkusuz çağımızın en önemli kazanımlarından biri. Ancak daha fazla veriye ulaşabilmek, kendiliğinden daha bilgili, daha eleştirel veya daha doğru düşünen bireyler ortaya çıkarmıyor. Tam tersine, bilgi çok hızlı tüketildiğinde düşünmek yerine tepki vermek; araştırmak yerine inanmak; sorgulamak yerine paylaşmak daha kolay hale gelebiliyor. Bu açıdan Şahin’in yazısının merkezindeki düşünce, çağımız insanına yöneltilmiş basit fakat rahatsız edici bir soruya dönüşüyor: Gerçekten düşünüyor muyuz, yoksa yalnızca düşündüğümüzü mü düşünüyoruz?